III-Жамандығын алдымен білмей, жақсылық баянды болмасты

Адамның өмірін қалай түзеуге болады, адамзат қалай бақытты болады, деген сауалға жауап іздеу, әрбір саналы пенденің әрекеті болмақ. Бүгінгі таңдағы қазақ елін бақытты қылмаққа жолдау жасап жүрген білімді қауыммен, ел билеушілердің  оқу біліммен, халықты ағартумен және дүние ісін меңгеруде жайлы тұрмыс, жақсы өмір сүруде әлемдегі тіршіліктің таласынан қалмасақ болды, деген ұстанымды рухани жаңғыру, саналық деп атайды. Ел басының жолдауынмен қазақтың тарихын, жадын жаңғыртумен бірге тұлғалық, бүтін адамдықтың негізін дүние ісімен өнер-білімді меңгеруге, білімді қазақ ұлтын қалыптастырумен рухани жаңғырып саналы болмақшы.

 

Егер қазақтың тархиында рухани құлдыраумен, түрлі тарихи кезеңдерді бастан өткізген және даналығымен, әулиелік ісімен, артында қалдырған шығаршмашылық өсиетір болмаса бұл жалдауға келісе салуға да болар еді. Тарихтағы елгілі бір қарсылық кезеңдерді меңгерудің тәжрибесін алып заманға қарай білімен тарқатып және Құдайдың өзінен таза ақылдан хабар алып өлшеніп амал қылмаған қандайда бір рухани жолдың артында адасумен ібістің ықпалына түсумен ғана аяқталмақ.

Енді әлем елдерінің барлығыныңда бүгінгі таңда бір-бірінен үлгі алуымен, белгілі бір ортақ саясатты ұстанып, бақыттылық жолын құруға тырысқанымен, бірақ тарихта мұндай әркеттермен бақытты бола алған елдің жоғын аңғаруға да шамалары жетпей жатқанын өздері білмейді де.  Қазақ ел билігінің бақытты өркениетті ел деп үлгі алған 30 елдіңде дүниелік тұрғыда болмаса, рухани тұрғыда ақылдың саналығын меңгерген, ата-бабалары қазақтың тарихындай әулие даналыққа жеткендері де аз ғана. Керісінше білім-өнерді меңгеруде, кәсіпте техника шығарып, жер өңдеуде шаруашылықта біздерге қарағанда әлде қайда ата –баба  тарихында қалдырған рұқты меңгеуде тәжірбие жетістіктері жоғары екені де сөзсіз.

Сондықтан ол елдірдің даналық негізі рухани малдық қуатарды меңгеруде өздерін әлемде ең саналы жоғарғы дәрежелі ойшылмыз, деп атауға да тұрарлық. Бірақ ең сорақы қателігі де жаратылыстыңтек қана рұқтық қуаттардан емес жандық тұрғыда да жүйесімен ғана жаратылыстағы тіршіліктің бәрі басқарылып тұратыны және жандық жүйе арқылы ғана таибғатың, уақыттың қозғалысын басқарып меңгеруге болатынын, жер бетінің тіршілігінде жақсылыққа қарай өзгертуге және сонымен бірге адамзаттың барлық ақыл-ой қуаты мен рухани өнімдері де жетіліп отыратын мүлде ескеруді ұмытқан.

Қазақ билігнің, білімді қауымының үлгі тұтқан 30 елдің өздерін жеке-жеке алып қарасаңыз тулу, кәрлік, өлім және көбейудің кілтін таба алмай, жаппай қартайудың жолында екені де жасырын емес. Тілі білімі дамығанмен діл, жан ғылымының жетілмей қалған да, мұндай елдердің рухани азғындықтың қақпанына түсіп құрдымға кетіп бара жатқанын аңғару үшінде қазақтың ата дәстүріне сай саналықты меңгеру керек. Сонымен рухани тұрғыда тіл білімен өркендеудің ішінде жанның жоғалуына қарсылық жамандығы болса, керісінше жан ғылымын діл білімін меңгеру жолында өркендей білген қазақ сияқты елдердің рухани тұрғыда жетілуде қарсылықтары болып, әлемнен көп кейін қалып қойуға да тура келгені хақ.

Сонымен қандай елдердің болсын өркениетілігінде бір пайда болған жақсылықтардың білімнің, өмірдің, тіршіліктің, дінмен құлышылықтың барлық саласындағы қарсылықтарды меңгерумен ғана пайда болған жақсылықтардың, жетістіктердің уақытпен байланысты әрі қарай тозуға, ескіруге яғни қарсылықтармен араласып пайдасы мен зияны да қатар жүретінін ескеру шартты болмақ. Сонымен өткен замандағы тәжрибелреге ғана сүйеніп осы заманға сол қалпында көшіре салынған  ойшылдықтардың  заманға қарай Құдайдан таза ақылдан қуаты болмағанда, онда сана қуатын қалыптастыруға рухани жаңғырытуға жарамсыз болмақ.

Қазақтың дәстүрінің сан ғасырлар бойы заманың тезінен қарсылықтарды меңгерумен қалыптасып, оны меңгере алғандардың әулиеліктің, даналықтың жоғарғы дәрежесіне жетіп, Құдайдың сүйікті құлы болып, осы кезеңде де  құдаймен екі аралықта елшілік ісін атқаруыларымен, ғылымы мен хикметінен пайғамбарымыздың шапағатшылық жүйесінінен біздердің жанымызға қуат қосуға мүмкіндіктері барында мойындаған адамдық болмақ. Адамзаттың жаны Алла тағала тарапынан келетін рұқтық қуаттардың, ғылымның асқазаны болып оны үнемі тазартып, кеңітіп отыруда керек.

Ал енді жер бетіндегі екі аралықтардағы малдық қуаттарды білім тұрғысында меңгерумен, түрлі өнерлерді техниканы ойлап табуымен, білімділік арқылы жанды көркейтіп өркендету де мүмкін емес. Білімід меңгерген адам баласы тірі болып қалауға қабілетіт күресе білетін, өмір сүруге дүние тіршілгне бейімделгіш, кез келген салда таланты қызметтерді атқара білгенімен адамдықтың құндылықтарын жан қуатынысыз, ақылдың қызметінсіз меңгеріп жетілдіруге қаблетсіз болмақ. Жан жетілмесе, көбеймесе, онда махаббат, мейрім адамдықта жоғала береді, адамзат қатыгездікпен, мейрімсіздікпен дүние ісіне мастанып, бірін-бірі қанап, тонап, құлдануына яғни жануарлық кейіпке айналмақ. Жансыз ғылымды болу, ғылымсыз жанды өсіріп, көбейуту, аман сақтау да мүмкін емес.

Сондықтан да Абай атамыз; «Ғылымсыз адам-хайуан» десе Шәкәрім атамыз ғылымды болуды; «Ары бар, ақылы бар, мейрімі бар адамның бірін-бірі жеп, талап, қырып өсуі мүмкін емес» деп хайуандықтан, ғылымсыз болудан сақтанудың жолын көрсетіпті. Бірақ біздің ел басымыздың жолдауындағы дүние ісінің өркениетін, білімді болудың жолында терістемейді. «Әрине, адам оқып, біліп үйренуі қажет. Білімсіз-ғылымсыз өнер табылмайды. Сол алған білім-өнерлерін адал еңбекпен жаратылыстың мол байлығына салса, табылмайтын нәрсе жоқ. Сол тапқан байлықты барша адам баласының керегіне, пайдасына жарату керек.»

Сонымен біздің ел билеушілердің ғылымды боламыз деп жүргендері ғылым емес, біздің ата –бабамыздан тағдырмен, текпен, жанымызбен келген  ғылым арқылы білім-өнерін меңгеру болмақ. Енді үш тілменде, латын әліпбимен таңба яғни үннің ыдысын ауыстырып біздер заманға қарай ғылымнан қуат тауып, көбейте алмаймыз. Діл білімі болған ұлттық үнмен жүйеленген, әйелдердің қанындағы ұлттық сана кілтін, жер анадан алатын нұрмен, жанның жылуын, әйелзатының қандық тектілігін тіл білімімен ғана  түзейміз, деп жүргендер кітіп арқалған есек және надандар болмақ.

Енді шындығына жүгінсек; Ғылымды болу үшін; «Мейрімділік, махаббат, қайрымдылық, адалдық ақ жүректен шығады. Ал арлы, ақылды адам қиянатты (хайуандықты) зорлықты, өзімшілдікті, (жындылықты) мақтанды (шайтандықты) білмейді және істемейді. Осы үшеуінің басы қосылса, адам жақсы өмір сүріп бірімен бірі тату тұруында сөз жоқ…»

Өзін ұлтшыл санап, елдің рухани жаңғыруына ақыл айтып жүргендер, әуелі ақылдың қандай нәрселерден жамандықтан, қарсылықтарынан бұзылатын білулері керек. Егер мұндай жамандықтардан аулақ болғанда ғана, ақылдың қуаты өсіп өркендеуі болатынын да хақ. Ал енді ақылдың жеке-жеке қасиеттерінің қарсылықтарын баяндап көрейік

  1. Жат қуаты білімді меңгерумен ақпараттарды уақытша белгілі бір мерзімге дейін сақтаумен байланысты. Тәннің арамнан таза болумен дәрет киімді сақтаумен де байланысты болып; Көп тамақ жеу, орынсыз көп сөйлеу, орынсыз ашуланудан жаттаған нәрселер жоғалып отырады.

1.а. Жады қанға тәндегі ағзаларға жазып ұзақ мерзімге қалдыруға арналған ақылдың қасиетілігі. Жаттық қасиетпен бірге қосылып, біліктілік, білектілікті артырады да; Білектің тазалығымен топырақтық тәндегі қуаттардың шамасымен, жаурынның өрісінің толықтығымен, ана тілін сөйлеу тазалығымен, аралас сөйлеп, сөздің үні ойын бөтен сөздермен бұзбаумен байланысты болып; Мінездегі; кесірліктен, ақиреттен дүние тіршілігін жоғары қойудан, дүдамалдықтан қасиеті жоғалады өсіп өнбейді…

 

  1. Зерделік қасиеттің құлақпен байланысты дыбысты есту қасиетімен, қандайдан бір білімнің, сөздің ішіндегі үннің ойын ажыртауға төбеден, табаннан рухани азық алумен де байланысты болмақ. Зерделі болу үшінде жаттық, жадылық ақылдың қасиеттері қалыпты болып және мінездегі ашкөздік, салғыртық, дүние мен ақирет тіршілігінің арасын ажыртауға, ата-бабалардан қалған амантарды орындауға немқұрайлық және дін тұрғысында шектен шығудан бұл қасиеттің өсіп –өнбеуіне соқтырады.

 

  1. Зейінділік тағдырымен берілген оң, сол, маңдай жұлдыздылықты таза ұстаумен, көздің тазалығын арамнан сақтаумен және бой өрісінің бұзылмауымен, тәнді жалаңаштамаумен сақталады да біліммен, оқумен, өмірден көріп біліп тәжірбие жинаумен өсіп өнеді. Көріп ойлануға құштар әйелдер қауымында зейінділіктің қасиеті артық болса, керісінше еркектерде зерделігі артық болуы керек. Алла тағала ешқандай тең қуаттарды жаратпаған, гендік теңдік емес әйел еркектің от басылық өмірімен гендік бүтіндік арқылы ақылдың да толымдылғы болмақ. Және мінездің қарсылығы; Дүние қызығына берілуден, ақылды түймеуден, жат пен жадылықтың әлсіздігінен яғни білектегі қара қуатты адал еңбекпен, қол өнерімен жұмсамаудан зейінділік қасиетің өсіп-өнуі тоқтайды.

 

Қазіргі таңда білімді қауымының үш тілімен ғылымды болмақ, латын әліпбимен рухани өркендемектің де себебі зейінділікті артырумен байланысты болып, бірақ Абай атамыз; «Көзінен басқа ойы жоқ, Адамның надан әуресі..» дегенді. Қазақ қоғамындағы ер азаматтардың  етекбастылығынан әйелзатарынан тамақ, төсек арқылы алған арам лас қуаттардан әйелдерше сезімдік қисынға жүгініп пайымдау, яғни көріп ойланудың соңына түсумен, ой жорушыға айналудың көрнісі болмақ. Мұны перілік жүйеге жалғану, әлемдік түнектік күштердің басқарылуынан деп білген жөн.

 

  1. Ақылдың зеректігі көкіректің тазалығымен, балтыр тіземен байланысты қуаты сақталып, көбейеді. Әйелзаттарының көкірегін қолын жалаңаш ұстаудан ақылдың бұл бес дәрежесін де зеректіктің орынына шайтан сезіммен басқарып отырады. «Көңілсізден к..сіз бала туады» деген ақылдың осы дәрежесімен де байланысты. Абай атамыздың; «Артағы майда көңіл жүр шақырсаң қайта келер ме.. Іштегі қарда бәйшек өнер ме» деген астарлы өсиеті де осы зеректік қасиетің жоғалумен байланысты болмақ. Абай атамыз: «Жүректің көзі ашылса, Хақтың түсер сәулесі, Іштегі кірді қашырса Адамның хикмет кеудесі…» деген Алланың хикеметін сезінуімен байланысты болуы керек. Қазақта «Төртеу түгел болса төбедегі келер» деген зерделік қуаттың жетістігімен де байланысты екені де сөзсіз.

 

  1. Ақылдың жетелігі бастағы төрт жындық қуаттылықтың тазалығымен, бірлігін қалыптасытыруға және мидың тазалығымен, ойлану қасиетімен байланысты болмақ. Негізінде жетеліктің нағашымен байланысты текпен беріліп, ақылдың бірінші сатысында тұруы қазақтың ата дәстүрі болып саналады. Жетесіз туылған қандайда бір ұрпақтың ақылды саналы  болып қалыптасуы мүмкін емес деп түсінгенді. Бірақ қазіргі таңда жетеліктің орынына білімді алып, оны жаттық қасиетілікке жаза білгенің өзі ғылымда дана болып аталады.

 

Сондықтан кез келген саналық түгіл жетесіз пенденің де ел басқарып, дінде ғұлама басшы болуға да мүмкіндік беріліп қойылғаны да хақ. Осындай жағдайда ібілістің шеңберімен ақылдың негізделуінен, қазақ еліндегі барлық қайғы-қасіреттің бүлікшілдіктің пайда болуына жол берілуі де заңдылық. Ақылдың қуатның жетпеген нәрселернің бәрі де қорқыныш, білімі түсініксіз, ертегі болып көрнетіні де хақ. Қазақ ата дәстүрінің үш байлығының әсресе ақ жаулықтың, еркектерде бас киімнің қорқынышты болып, заңмен тиым салушылардың бәрі түгелдей қызметіне, дәрежесіне талантылығына қарамастан топастық, дарақылықтан пайда болаған жетесіздер болып саналады.

 

Жетелік ақылдың қасиетін біліп меңгеру үшінде, жетесіздік қарсылықтардың сипатын анықтай білу керек. Жетесіздік белгілері; 1.Ойын –сауыққа әуестік; 2. Жеңіл тұрмысты іздеушілік пен құштарық; 3. Топастық (жеті айтаса да ой астарына үңіле білмеу); 4. Кезбелекіке салыну (тұрақсыздық); 5. Қанағатсыздық; 6.Суайтық; 7. Жеңіл жолды іздеушілік; 8. Дөрекілік; 9.Қызыл кеңірдек болу; 10. Таласушы, менемендік, мен білемділік; Мұндай пенделердің өңеш тазалығы болмайды. Ақ жаулықтық қуаттың жетіспеушілігі, әйелдердің етксіздігі де жетесіздікке соқтырады.

 

Енді жетелі адам баласының ақылдың қасиеті; 1. Қанағатшылық; 2.Сөзге тоқтай білуі; 3. Даралық; 4.Достықта адал болуы; 5.Адамзатқа деген мейрімділігі, ескі кекті қоздыруға қарсылығы мен кешірімділігі; 6.Жүректің жұмсақтығы, қандайда бір қатігездікке ұлттың бірігіне нұқсан келтіруге қарсылығы; 7. 99 малдық қуаттың байлаулылығы ( еттің терінің тазалығы мен бой өрісінің толықтығы;15 сандық белгісі, 15-сүре) Енді қазіргі таңдағы ата дәстүрімен ақ жаулықпен, бөріктілікке қарсы заң шығарушылардың, және бұл арсыздық, деп ақылдың қарсылығымен қабылданбай, жаппай әдет салтқа айналдырғандардың мұндай жетелік ақылдың қасиетін толық меңгеруі де мүмкін емес. Олай болса, елді рухани жаңғыртпақ болып жоба жасаушылардың өздерінің де саналыққа жеттік дегендері жалғандық болмақ.

 

  1. Ақылдың саналығы бастағы төбе өрісінің көк аспан мүліктермен жалғануымен, он саулық байлықты меңгерумен байланысты болмақ. Қазақ даналығында қарлығаш құстың қасиетімен байланыстырған. Сана туралы түсінікті Мағжан Жұмабаев атамыздың өліңдерінен табуға болады. Саналықты; 1. Жұлдыздармен жалғанумен байланысты; 2.Жер ана рұқынан келетін қуатты табан арқылы сіңіре білу қасиетілікпен; 3.Ана тілін толық меңгеру, ойдың үнін сандық тұрғыда түсінумен; 4.Ана тіліне деген сүйспеншелік қасиетілік болмаса, сананың толықтығы болмайды. Аралас сөйлеумен сөздің ойын бұзып бейнелеуден сананың тоқырауына ұшырау болады.

 

Санасыздықты, яғни сананың қарсылығын білмей сананың барын да анықтау мүмкін емес. Санасыздық белгілері; 1.Іштарлық; 2.Күйгелектік; 3.Дарақылық; 4. Қазбалаушылық; 5.Көздің тойымсыздығы; 6. Әйелдердің етекті ашумен, тоғышарлық қылықтар мен дандайсулық дертіне жаппай шалдығуға соқтырады.  Қандайда бір ер азаматының әйелі жаулықсыз, етек, жеңсіз арсыздықты әдетке айналдырса, онда мұндай әйелмен бірге тұрып қолынан тамақ ішкен, төсектен қаннан уын алған  еркектіңде тегінде болған саналық белгінің жоғалып, жабылуына соқтырады және саналықтың қарсылығы болған жеті түрлі жамандыққа жалғанып тектілігі азады.

 

Қазіргі таңда саналықты жойуға, ұлттың тегін аздыруға деген ішінде жамандығы жасырған дүниелік жақсылықтар жеткілікті. Оның негізі дүниенің уайымымен, кедей болып қалудан қорқытумен дүниенің шарауасына жинақы болуға негізделген ел биліктің саясаты да бар. Сонымен бірге дүние қызығымен сауық-сайран күлкімен, мас болуға да бүгінгі тұрмысымызды байлап қойудың жүйесі де, ақпараттық тұрғыда кешенді атқарылумен көрнісін тауып жатқаны хақ. Мұндай жағдайда халықтың рухани өлідей ұйқыда болып, дүние тіршілігінде мастық сипатынан арылмай, дүние жақсылықтырың бәрін жасырын жамандығын көрмей, жақсылық бақ, деп түсінуге  себепші болмақ…(Мамыр айы 2017 жыл)

Пікір қалдыру

Сіздің e-mail адресіңіз жарияланбайды. Міндетті өрістер * белгіленген.