III-Құдайшылдық негіздері мен құдайға теңдес қылмау туралы

«…Ұят кімде болса иман сонда,-деген. Енді бұл сөзден білінді; ұят өзі иманың бір мүшесі екен. Ондай болса білмек керек, ұят өзі қандай нәрсе? Бір ұят бар-надандықтың ұяты…Не шариғатқа теріс, не ақылға теріс жазығы жоқ болса да, надандықтан бойын керістендіріп, шешілмегендік қылып, ұялмас нәрседен ұялған мұндай ұят шын ұялу емес-ақымақтық, жамандық…» (Абай 36-сөз) Ұят деген қуаттың жағдайын Адам ата, Хау анамыздың түсінігінен хикеметті оқиғадан басталады. Жаннатық метафизикалық жаратылыста; атамыз бен анамыз бой өрісі- кебенек киіміне қара түсті қуатты алып, онан барлық әуретті жерлері ,зейнет орындары ашық бейнеленіп кеткені болды.
Толық оқу

II-Құдайшылдық негіздері мен құдайға теңдес қылмау туралы

«Адам баласына адам баласының бәрі-дос. Не үшін десең, дүниеде жүргенде жұртпен туысың, өсуің, тоңыуың, ашығыуың, қайғың, қазаң дене бітімің, шыққан жерің, барар жерің-бәрі бірдей, ақиретке қарай өтуің, көрге кіруің, шіруің, көрден машһарда сұралуың-бәрі бірдей, екі дүние қайғысына, пәлесіне қаупің, екі дүниенің жақсылығына рақатың-бәрі бірдей екен.
Толық оқу

Құдайшылдық негіздері мен құдайға теңдес қылмау туралы

Абай атамыз; «…Дініміздің бір жасырын тұрған жалғаны жоқ болса, ақылды, оны ойлама дегенімізге пенде бола ма? Ақыл тоқтамаған соң діннің өзі неден болады? Жоқ сен жақсылық, жаманшылықты жаратқан- құдай, бірақ қылдырған құдай емес, ауруды да жаратқан –құдай, ауыртқан құдай емес, байлықты, кедейлікті жаратқан-құдай, бай қылған, кедей қылған құдай емес деп, нанып ұқсаң болар, әйтпесе-жоқ.»
Толық оқу

Бақыттылықтың қағидасы

«Бақ қарасын қыдыр дарысын» деп бата берген ақсақалдар елдің елеулісі, қалаулысы болғысы келгендерге. Енді қазіргі таңда мұндай қыдыр қонғандар, аузы дуалы болып халықты ұйытып, маған ерсеңдер бақытты боласыңдар деп ақыл айтушылар бүгінгі таңда жеткілікті. Олардың дуасы бақтан ба әлде қара түнек жындардан ба мұны бір естілер ғана аңғара алды. Негізінде мұндай екі естілердің «Овың Еваңды» өлілермен тең, құрдас болсаң, біз сияқты текті болып, бақ қонады десе, енді біреулері «желтоқсаншыл, жаңөзеншіл» түрлі парияшылдар жатады. Ел биліктің отыз елге ұқсап, жерді сатып байлықпен бақытты болу жолы да өздерінің меңгерген жетістігнен болып жатқаны да болар. Толық оқу

Дәстүр құдайдың ісімен байланысты ұғым

«Тілшілердің тілінен, сөзшілердің сөзінен сақта құдай!» деп неге тілеген аталарымыз? Бүгінде қандайда бір білімнің жүйесін діл, тіл білімнің үнін зерттеудің ғылымдық философия, психология мектебінің ұлттық жүйесі болмағандықтан, мұндай білімді ақыл деп қабылдауға мәжбүр боламыз. Сондықтан өзінің бір ерекшелік білімін ақыл қылып алғанда, ал сөздің астарлы ойының үнін алмай, сезімдік тұрғыда мәнерлеп сөз сөйлеуді сөз өнері қылғандарды тілшілер деп атайды. Тілшілерге қазірге таңда әншілер, өнер «жұлдыздары» деген қауымда жатады. Толық оқу

V- Көркем мінез бе әлде жасандылық па?

«Білімдіден шыққан сөз Талаптыға болсын кез. Нұрын, сырын көруге Көкірегінде болсын көз. Жүрегі-айна, көңілі-ояу, Сөз тыңдамас ол баяу, Өз өнері тұр таяу, Ұқпасын ба сөзді тез?..» Абай атамыз адамзаттың өнерінің шыңы талаптылықпен көкірегі ояулық, яғни сөз ұғарлық қасиетінің ерекшелік мінезі болуын ескертеді. Мұндай көркем мінез болмағанда; «Әбілет басқан елер ме, Сөзге жуық келер ме? Түзу сөзге сенер ме Түзелмесін білген білген ез? «Айтшы-айтшылап» жалынар, Ұққыш жансып шабынар. Ұқпай жатып жалығар Ұйқылы-ояу бойкүйез.Толық оқу

IV- Көркем мінез бе әлде жасандылық па?

Ақыл азса, тән тозады, тән тозса жан жоғалады, ал жан жоғалса қиямет мезгілі басталып, әлемде бүліншілік, жұт, індет, азап, ажалдың үстемдігі мен оған қарсы құдайдың да хикметті білімі жер бетіне түсіп адамзатты құтқаруға көзі ашық, көкірегі ояулар Алланың жолында сапқа тұрады. «Көктен Ғиса түседі, жерден Мәді шығады» деген даналар. Ғиса пайғамбарымыз көркем сөздің киесі «Алланың Мәриемге жалған сөзі рұқ» деп ескерткен аяттарда. Ал көркем сөз Құдайдың нұрынан, буынан жаралған. Толық оқу