ҰЛТТЫҚ ТӘРБИЕ ЖӘНЕ ЖАҺАНДАНУ

Әлемдік тәжірибеде мойындалған бір ақиқат бар. Ол – ел болудың биік мағыналы ұғым екені. Оның іргетасы – мемлекет, анығырағы ұлттық мемлекет. Әділіне көшсек, тек мемлекет құрған ел ғана әлемдік көшке ілесе алады, өзіндік келбеті бар өркениет жасай алады, өз кезегінде өркениет жасай алған ел ғана басқа өркениетті елдермен терезесі теңесе алады. Олай болса, еліміздің тап бүгінгі болмысы мен әлемдік кеңістіктен өз орнын табуға ұмтылысын мемлекетшілдік бастаулары деп айтуға толық негіз бар. Ресейге отар ел болып тұрға­ны­мызда “туған ұлт”, “ұлттық”, “ұлтшылдық”, “ұлттық идея”, “ұлттық мүдде”, “ұлттық тәрбие” мәселесі туралы сөз қозғау мүмкін болмады. Өйткені, бұл жайында сөз қозғау отарлаушы елдің “жасампаз” интернацио­налистік идеологиясына қарсы шыққандық деп есептелетін.

Толық оқу

Қожа Ахмет Иассауи Әзірет Сұлтан. (шамамен 1103-1040).

Ахмет Иассауи-түркі тілдес халықтардың орта ғасырларындағы аса көрнекты ақыны, есімі ислам әлеміне таралған ойшыл қайраткер. Ақын мұсылманшылық қағидаларын барлық адамдарға өз өлеңдерымен түсіндіре жазған танымал философ. Ахмет Иассауи IХ ғасырдын ортасында Сайрам шаhарында (Шымкент маңайындағы ескі Исфижаб қаласы) дүниеге келген. Оның ата тегі — жергілікті түркі тайпаларының бірі, әкесі Ибрахим шайх диқаншылықпен күнелткен. Ахмет жеті жасында әкесі Ибрахим шайх дүниеден өтті. Оның артынша көп ұзамай шешесі Қарашаш ана да мәңгілікке көз жұмады. Әкесі мен шешесінің де қабырлары Сайрамда. Қабір үстінде көне замандағы орнатылған кесене бар.

Толық оқу

Арыстан баб

Арыстан баб Мұхаммед пайғамбардың замандасы, Қожа Ахмет Иассауидің ұстазы (пірі) саналады. Аңыз бойынша Арыстанбаб Мұхаммед пайғамбардың аманат қылып берген киелі құрмасын тілінің астына сақтап келіп,  Қожа Ахмет Иассауи өзінің хиқметтерінде: «Саған келіп түнесін, маған келіп тілесін» деген өсиетінде кіші қажылыққа бет бұрғандар ең алдымен «ұстазға бас иіп, басына түнеп шығуы тиіс» – делінеді. Арыстан баб отыз үш дінді көріп-біліп, соның ішінен тек исламға ғана мойын ұсынған екен. Ғимараты Ақсақ темір әмірімен соғылған.

Пайғамбар жолымен жүрсек…

4-betҚұрбан айт мерекесі күні дәл осы тақырыпта ой қозғауға тура келеді. Себебі діндердің басты қарсыласы — материалистік философия алпауыттарының өзі Ислам дініндегі әділетті экономикалық ұстанымдарға ризашылықпен қарайды. Айталық, дінтанушылар, әсіресе кезінде КСРО-ның маркстік-лениндік идеологиясындағы алып тұлғалардың бірі — тарих ғылымдарының докторы, профессор В.И.Шереметтің пікірінше, «социализм идеясының бастауында Мұхаммед Пайғамбар тұр» екен.

Оны орыстың атақты шығыстанушысы Пайғамбар өмірінде болған мынадай жағдаймен түсіндіреді: бірде Абузар дейтін сақаба жорықтан түскен олжалардың бөлінуіне көңілі толмай, Пайғамбарға мынадай сұрақ қойыпты: «Аллаһ жолында ерлік көрсетіп, ерекше еңбек сіңіріп, мол олжаны жауымыздан тартып алуға зор үлес қосқан сақабаларыңызға ауылда қалып, толып жатқан баласын асыраудан қолы босамай жүрген әйелге бергеніңізден әлдеқайда аз үлес бөлгеніңіз қалай?» Сонда Мұхаммед Пайғамбар атақты сақабасына: «Аллаһ маған өз жолын ұстануды насихаттауға әркім қабілеті жеткенінше үлес қоссын, ал сен әр мұсылманға мұқтажына қарай олжаңды үлестір деген», — дейді. Бұдан шығатын қорытынды — социализмнің басты ұстанымы «әркімнің қабілетіне қарай, әркімге мұқтаждығына қарай» деген қағида осы бір оқиғадан кейін исламдағы нақты заңдылыққа ие болғандығы.

Толық оқу

Дағдарыстан шығу жолындағы Ислам құндылықтары

Қазір әлем халқы дағдарыстан шығу жолдарын іздестіруде. Алай­да одан қалай шығу керектігін ешкім де біле алар емес.
19-betМінеки, осындай ауыр жағдайда Елбасы­мыз Нұрсұлтан Әбішұлының «Дағ­дарыстан шығу кілті» атты ма­қаласы оның санадағы жүгін же­ңілдетіп, мемлекет басшы­лары мен экономист-ғалымдарды үл­кен ойға қалдырды. Себебі Прези­дентіміз оларға: «… бұл — адам­зат әлі біліп болмаған айрықша құ­былыс. Ол әлем тарихында тең­десі жоқ және әлемдік тәртіпті, барлық экономикалық бастауларды түбе­гейлі өзгертетін құбылыстар са­натына жататыны анық. Сон­дық­тан да оны талдауға, ой еле­гінен өткізуге және еңсеруге барлық ескі догмалар мен стереотиптерді қайта қарастыратын жаңаша көз­қарас қажет», — деп, өзі бас болып қай-қайсын да бүкіл халық игілігі үшін қызмет етуге шақырды. Біз мұны қазіргі дағдарыс кезінде де, ертеңгі дағдарыстан кейінгі ке­зеңде де естен шығармауымыз қа­жет. Сол себепті біздер, Қазақстан мұсылмандарының Діни басқар­масы, мешіт имамдары қазіргідей қиын кезеңде адамдардың рухани құлдырамауы, діни конфессиялар­дың өзара дүрдараз болмауы, ұлт­тар мен ұлыстардың тату-тәтті тір­шілігінің ыдырамауы үшін қызмет атқарудамыз. Бұл жолда біздер де өз жұмыстарымызды бұрынғыдан да жаңаша көзқарас тұрғысында құрып, жүргізуді қол­ға алып отырмыз.

Толық оқу

КЕМЕҢГЕР немесе ЕЛБАСЫ ТУРАЛЫ ТЕБІРЕНІС

000-1612092Біз ұзына бойы тарихы­мыз­да Ұлы далада небір қиындық­тарды басымыз­дан кешірген, сұрапыл соғыстарды, жойқын жор­туылдарды өткерген; сан рет қирап, сан рет бой түзеген; “та­рих­тың тағдырлы көші” дей­тін ұзақ жолда жақсыны да, жаманды да көрген; салтанатты да өмір сүрген, хандары алтын сарайларда да тұрған, алтын тақта да отырған, іргелес елдермен бейбіт өмір сүре де білген елміз.

Тауқыметті соншама көп кешкен, тағдыры аянышты – езіліп-егілген, жа­бығып жапа шеккен, тарығып-зарық­қан халық жер бетінде екеу болса, со­ның біреуі – қазақ. Сондай сұмдық­тар­дың кесірінен қазақ кезінде атамекенін тастап, тоз-тоз болып жан сауғалауға да мәжбүр болды.

Орысқа бодан болған үш ғасырдың ішінде тарихымыз, ар-ожданымыз табан­­ға тапталды. Алқакөл-сұламаға ұшыра­дық. Кеңпейіл, аңқау қазақтың мал-жаны тәркіленіп, ашаршылыққа душар болды. Зұлматтың құрығына түсті. Өзгенің та­ри­хын өзімізге теліп оқыдық. Хандарымыз бен билеріміз, бектеріміз бен батыр­ла­ры­мыз әжуаға, күлкіге, мазаққа айналды. Та­рихымыз саясаттың құралына айналды. Сана, дәстүр күйреді. Халық жадынан ай­рылды. Шыбын жаны шырқырады. Ұлт ретінде жер бетінен жойылып кете жаз­дадық. Қазақтың: “Қаратаудың басы­нан көш келеді”, деп зарлағаны, Қаз­туған жыраудың: “Қайран да менің Еділім” деп қабырғасы сөгілгені; үш жүздің басын қоса алмай, қала сала алмай, көшіп-қон­ған жұртын орнық­ты­рып ел ете алмай Абылайдың пұшай­ман болғаны; Бұқар жыраудың жер тіреп күңіренгені; “Еділді келіп алғаны – етекке қолды салғаны, Жайықты келіп алғаны – жағаға қолды салғаны”, “Әдіра қалғыр Үш Қиян” деп Мұрат ақынның күйзелгені; “Бас-басына би болған өңкей қиқым, Мінеки, бұзған жоқ па елдің сиқын”, деп Абайдың қабыр­ғасы қайысатыны осы тұс еді.

Толық оқу

ЕҢ АСЫЛ МҰРАТ – ЕҢСЕЛІ ЕЛ БОЛУ

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың салтанатты жиналыста сөйлеген сөзі

Ардақты ағайын!

Қадірменді қонақтар!

Ханымдар мен мырзалар!

Баршаңызды еліміздің ұлық ме­рекесімен – Қазақстан Респуб­ли­касының Тәуелсіздік күнімен шын жүректен құттықтауға рұқсат етіңіздер!

Иә, бұл мереке – ұлық мереке, шын мәніндегі ұлы мереке.
Ежел­ден еркіндік аңсаған ер қа­зақ­тың ең асыл мұраты еңселі ел болу еді. Елім деп еңіреген ақын­да­­рымыз “Егемен болмай ел бол­мас, етектен кесіп жең болмас” деп жырлайтын еді. Арғы замандарды айтпағанның өзінде, тек кейінгі екі ғасырдың ішінде халқымыздың өз бостандығы жолында екі жүзден астам ұлт-азаттық көтерілістерге шыққаны осының дәлелі. Мұнан 18 жыл бұрын қазақ жерінде атқан тәуелсіздік таңы Алтай мен Аты­рау­дың арасын алып жатқан мына дархан даланың төсін қанымен, терімен суарған ата-бабалары­мыз­дың қасиетті күресінің заңды жемісі, нақты нәтижесі дейміз.

Толық оқу

“ҚАЗАҚ ЕЛІ” МОНУМЕНТІНЕ ЖЫР ШАШУ

1612086Абылайхан: “Бұл қай ел?” – деп сұрар еді,

Таңғалып Қабанбайлар тұрар еді,

Тіріліп Абай келсе Астанаға,

Ақын ғой, қуаныштан жылар еді!

 

 

Әлі де талай ғасыр бел асады,

Ұлылық тұлғасымен жарасады,

Көңілі көктен асып тұрар еді,

Есілден өзін көріп Кенесары.

 

Толық оқу

Байбекұлы Әйтеке би (Айтық) (1644—1700)

Әйтеке би Бәйбекұлы – Кіші жүзден шыққан қазақтың атақты шешен биі. Қазақ шежіресінде Жанарыстың бір аталарынан Алшын одан Әлім, Жеті ру тарайды. Әлімнен Түмен, Шөмекей, Төртқара, одан Ораз, Оразгелді, Жаншұқыр, Қараш. Ораз (Меккеге барып қажы атанған, Әмір Темір патшаның бас кеңесшісі болған баба). Сол Ораздан Ақпан, Тоқпан. Тоқпаннан Сейтқұл туған. Сейтқұлдан сегіз ұл болған. Соның бірі кезінде Самархан шаһарын 40 жылдай билеген атақты Жалаңтөс баһадүр еді. Жалаңтөс батыр және оның ерлігі, ел билеудегі беделі жөнінде жазба деректер аз емес.

Толық оқу

Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858—1931)

Шәкәрім ҚұдайбердіұлыШәкәрім Құдайбердіұлы (1858—1931) — ақын, жазушы, аудармашы, композитор, тарихшы және философ.

Кейбір деректерде оның есімін «Шаһкәрім» деп те көрсетеді.

Өмірбаяны

Туған жері қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданындағы Шыңғыстау бөктерінде 1858 ж. шілденің 11де дүниеге келген. Оның әкесі Құдайберді Құнанбайдың үлкен бәйбішесі Күнкеден туған, Абаймен әкесі бір, шешесі бөлек. Шәкәрім сонда Абайға немере іні болып келеді.

Құдайберді отыз жеті жасында дүниеден өткенде, атасы Құнанбайдың тәрбиесінде болған Шәкәрім жетімдік тауқыметін тарта қоймаған. Өзінің «Мұтылғанның өмірі» атты ғұмырнамалық өлеңінде бес жасында ауыл молдасынан сабақ ала бастағанын жазады. Атасы оның көңіліне қаяу түсірмей, бетінен қақпай, еркелетіп өсіреді: ол жөнінде ақынның өзі: «қажы марқұм мені „жетім“ деп аяп, қысып оқыта алмай, жетімді сылтау етіп, ойыма не келсе, соны істеп ғылымсыз өстім» деп өкіне еске алады. Алайда ақылды бала өсе келе тез ес жиып, жеті жасынан бастап өлең сөзге бейімділігін танытады.

Толық оқу